Όταν ο Απόστολος Παύλος εγκαταλείπει την Κρήτη, αφήνει πίσω του έναν άνθρωπο που εμπιστεύεται απολύτως. Του αναθέτει να ολοκληρώσει όσα έχουν μείνει ανολοκλήρωτα, να οργανώσει τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες και να ορίσει πρεσβυτέρους στις πόλεις του νησιού.
Είναι ο Απόστολος Τίτος, ο στενός συνεργάτης και συνοδοιπόρος του Παύλου που η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, Τρίτη 25 Αυγούστου. Η παράδοση τον θεωρεί πρώτο Επίσκοπο Κρήτης και η παρουσία του συνδέθηκε τόσο βαθιά με το νησί, ώστε σχεδόν δύο χιλιετίες αργότερα το όνομά του παραμένει ζωντανό στην καρδιά του Ηρακλείου.
Ο Άγιος Τίτος, ο μαθητής του Αποστόλου Παύλου
Ο Άγιος Τίτος ανήκει στις σημαντικότερες προσωπικότητες της πρώτης γενιάς της Εκκλησίας μετά τους Δώδεκα Αποστόλους. Ήταν Έλληνας στην καταγωγή και ασπάστηκε τον χριστιανισμό μέσα από το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου, με τον οποίο ανέπτυξε έναν εξαιρετικά στενό πνευματικό δεσμό.
Ο ίδιος ο Παύλος τον αποκαλεί στην προς Τίτον επιστολή «γνήσιο τέκνο κατά κοινήν πίστιν», μια φράση που αποτυπώνει τη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους δύο άνδρες.
Ο Τίτος δεν υπήρξε απλώς ένας ακόλουθος. Εξελίχθηκε σε έναν από τους ανθρώπους στους οποίους ο Παύλος ανέθετε τις πιο δύσκολες αποστολές.
Από την Αντιόχεια στην Ιερουσαλήμ
Ο Τίτος εμφανίζεται ήδη σε μία από τις κρισιμότερες περιόδους της πρώτης Εκκλησίας.
Συνοδεύει τον Παύλο και τον Βαρνάβα στα Ιεροσόλυμα, όταν βρίσκεται σε εξέλιξη η μεγάλη συζήτηση για το εάν οι εθνικοί που ασπάζονται τον χριστιανισμό πρέπει προηγουμένως να ακολουθήσουν τον ιουδαϊκό νόμο και να περιτμηθούν.
Ο ίδιος ο Τίτος ήταν εθνικός και δεν είχε περιτμηθεί. Η παρουσία του αποκτούσε έτσι ιδιαίτερο συμβολισμό. Για τον Παύλο, η νέα πίστη δεν μπορούσε να περιοριστεί σε ένα έθνος ούτε να απαιτεί από τους ανθρώπους που προσέρχονταν σε αυτή να γίνουν πρώτα Ιουδαίοι.
Ο Τίτος γίνεται με αυτόν τον τρόπο μέρος μιας θεολογικής αντιπαράθεσης που θα αποδειχθεί καθοριστική για την εξάπλωση του χριστιανισμού έξω από τα όρια του ιουδαϊκού κόσμου.
Ο άνθρωπος που έστελνε ο Παύλος στις δύσκολες αποστολές
Η εμπιστοσύνη του Παύλου στον Τίτο φαίνεται ιδιαίτερα στην υπόθεση της Κορίνθου. Η χριστιανική κοινότητα εκεί αντιμετώπιζε σοβαρές εσωτερικές εντάσεις και η σχέση της με τον Παύλο είχε περάσει κρίση.
Σε αυτή τη δύσκολη συγκυρία, ο Παύλος επιλέγει τον Τίτο ως μεσολαβητή. Η αποστολή πετυχαίνει. Ο Τίτος επιστρέφει με καλά νέα και ο Παύλος εκφράζει στις επιστολές του την ανακούφιση και τη χαρά του.
Δεν είναι τυχαίο ότι τον χαρακτηρίζει «κοινωνό» και «συνεργό» του.
«Τούτου χάριν κατέλιπόν σε εν Κρήτη»
Η σχέση του Τίτου με την Κρήτη αποτελεί το σημαντικότερο κεφάλαιο της εκκλησιαστικής του παράδοσης. Ο Παύλος τον αφήνει στο νησί για να οργανώσει τις νεοσύστατες χριστιανικές κοινότητες.
Στην προς Τίτον επιστολή γράφει: «Τούτου χάριν κατέλιπόν σε ἐν Κρήτῃ, ἵνα τὰ λείποντα ἐπιδιορθώσῃ».
Με άλλα λόγια, του αναθέτει να ολοκληρώσει την οργάνωση της Εκκλησίας και να εγκαταστήσει πρεσβυτέρους στις πόλεις. Η ορθόδοξη παράδοση θεωρεί τον Τίτο πρώτο Επίσκοπο Κρήτης και θεμελιωτή της οργανωμένης Εκκλησίας του νησιού.
Ο πρώτος Επίσκοπος της Κρήτης
Σύμφωνα με την παράδοση, ο Τίτος εγκαταστάθηκε στη Γόρτυνα, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της ρωμαϊκής Κρήτης. Από εκεί ανέπτυξε ιεραποστολική δράση και εργάστηκε για τη διάδοση και εδραίωση του χριστιανισμού στο νησί.
Σε αντίθεση με πολλούς Αποστόλους και μαθητές της πρώτης Εκκλησίας, η παράδοση δεν τον θέλει να πεθαίνει μαρτυρικά. Κοιμήθηκε σε βαθιά γεράματα, έχοντας αφιερώσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στο αποστολικό έργο.
Ο τάφος του συνδέθηκε με τη Γόρτυνα και η μνήμη του απέκτησε ιδιαίτερη θέση στην Κρήτη.
Η περιπέτεια της Τιμίας Κάρας
Η ιστορία των λειψάνων του Αγίου Τίτου ακολουθεί και την ταραγμένη ιστορία της ίδιας της Κρήτης.
Μετά την κατάκτηση του νησιού από τους Άραβες τον 9ο αιώνα, πολλά χριστιανικά μνημεία καταστράφηκαν. Αργότερα, κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, η τιμή του Αγίου παρέμεινε ισχυρή.
Όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν τον Χάνδακα, το σημερινό Ηράκλειο, το 1669, οι Βενετοί μετέφεραν στη Βενετία σημαντικά κειμήλια. Ανάμεσά τους βρισκόταν και η Τιμία Κάρα του Αγίου Τίτου.
Έμεινε εκεί για σχεδόν τρεις αιώνες.
Το 1966, η Τιμία Κάρα επεστράφη στην Κρήτη και σήμερα φυλάσσεται στον Ιερό Ναό του Αγίου Τίτου στο Ηράκλειο.
Η Επάνοδος των λειψάνων του Αποστόλου Βαρθολομαίου
Στις 25 Αυγούστου η Εκκλησία τιμά επίσης την Επάνοδο των Ιερών Λειψάνων του Αγίου Βαρθολομαίου του Αποστόλου.
Ο Βαρθολομαίος ήταν ένας από τους Δώδεκα Αποστόλους και, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, μετά την Πεντηκοστή κήρυξε το Ευαγγέλιο σε διάφορες περιοχές της Ανατολής.
Η παράδοση τον συνδέει ιδιαίτερα με την Αρμενία, όπου και υπέστη μαρτυρικό θάνατο.
Μετά το μαρτύριό του, τα λείψανά του γνώρισαν διαδοχικές μετακινήσεις. Η σημερινή εορτή δεν αφορά το μαρτύριό του –η κύρια μνήμη του τιμάται στις 11 Ιουνίου– αλλά ένα επεισόδιο από τη μακρά ιστορία της μεταφοράς και της διάσωσης των λειψάνων του.
Η Αγία Κωνσταντία της Πάφου
Ιδιαίτερη θέση στο σημερινό εορτολόγιο έχει η Αγία Κωνσταντία η εν Πάφω, η οποία τιμάται ως πολιούχος της Πάφου στην Κύπρο.
Η παράδοση τη συνδέει με την πρώτη χριστιανική περίοδο του νησιού και με τον κύκλο των Αποστόλων που κήρυξαν στην Κύπρο.
Οι βιογραφικές πληροφορίες που έχουν διασωθεί για εκείνη είναι περιορισμένες, ωστόσο η τιμή της παραμένει ιδιαίτερα ζωντανή στην τοπική Εκκλησία της Πάφου.
Η μνήμη της εορτάζεται στις 25 Αυγούστου.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Καρπάθιος
Σήμερα τιμάται και ο Άγιος Ιωάννης ο Καρπάθιος, ένας από τους σημαντικούς ασκητικούς συγγραφείς της ορθόδοξης παράδοσης. Οι πληροφορίες για τη ζωή του είναι λιγοστές, όμως το έργο του άφησε ισχυρό αποτύπωμα στην ορθόδοξη πνευματικότητα.
Κείμενά του περιλαμβάνονται στη Φιλοκαλία, τη μεγάλη συλλογή έργων των Πατέρων για την προσευχή, τη νήψη και την εσωτερική πνευματική ζωή.
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των λόγων του είναι η προσπάθεια να ενισχύσει εκείνους που απογοητεύονται από τις πτώσεις και τις δυσκολίες της πνευματικής ζωής, καλώντας τους να μην εγκαταλείπουν τον αγώνα.
Ο Άγιος Μηνάς, Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως
Η Εκκλησία τιμά επίσης τον Άγιο Μηνά, Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως, ο οποίος έζησε τον 6ο αιώνα, την εποχή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού.
Η αρχιερατική του διακονία συνέπεσε με μια περίοδο έντονων θεολογικών αντιπαραθέσεων στην αυτοκρατορία.
Ο Μηνάς βρέθηκε στο επίκεντρο των προσπαθειών για την αποκατάσταση της εκκλησιαστικής ενότητας και συνδέθηκε με σημαντικές συνόδους και θεολογικές διαμάχες της εποχής.
Παρέμεινε στον θρόνο της Κωνσταντινούπολης επί σειρά ετών και η Εκκλησία τον κατέταξε μεταξύ των Αγίων Ιεραρχών της.
Το μήνυμα της ημέρας
Ο Τίτος δεν είναι από τα πρόσωπα της Καινής Διαθήκης που βρίσκονται διαρκώς στο προσκήνιο. Δεν αφήνει πίσω του ένα Ευαγγέλιο ούτε μια σειρά δικών του επιστολών. Τον συναντάμε κυρίως μέσα από όσα γράφει γι’ αυτόν ο Παύλος – και αυτά αρκούν για να φανεί γιατί τον εμπιστευόταν.
Όταν μια κοινότητα περνά κρίση, στέλνει τον Τίτο. Όταν χρειάζεται να οργανωθεί η Εκκλησία της Κρήτης, αφήνει πίσω τον Τίτο. Είναι ο άνθρωπος των δύσκολων αποστολών, εκείνος που δεν χρειάζεται να βρίσκεται στο κέντρο για να είναι απαραίτητος. Και ίσως γι’ αυτό η φράση του Παύλου διατηρεί ακόμη τη δύναμή της: «γνήσιο τέκνο κατά κοινήν πίστιν».
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα ονόματα:
- Βαρθολομαίος
- Τίτος, Τίτη.
